Socratisch Gesprek

Waar gebruik je een Socratisch Gesprek voor?

Een Socratisch Gesprek gebruik je om samen met een groep mensen (een team, klas, afdeling) een fundamentele of filosofische vraag te beantwoorden of je verder te verdiepen in een bepaald concept of idee. Vaak gaan deze gesprekken over ‘wat’- of’ waaromvragen’ die belangrijk zijn in de vorming van beleid, visievorming, of werkcultuur. Zo heb ik bijvoorbeeld Socratische Gesprekken begeleid over wat duurzaam resultaat is voor het Bureau Interim en Advies van de Gemeente Amsterdam en wat inclusief leiderschap is voor een groep managers die in een leer- en ontwikkeltraject zaten.

De antwoorden, denkrichtingen en ideeën die uit een gesprek komen kunnen worden ingezet voor persoonlijke en professionele innovatie. Het Buereau Interim en Advies gebruikte de output bijvoorbeeld om hun interne en externe communicatie aan te scherpen en om hun unieke dienstverlening beter onder woorden te kunnen brengen. De groep managers gebruikten hun inzichten als input voor hun persoonlijke transformatie naar meer inclusief leiderschap.

Een Socratisch Gesprek zorgt niet alleen voor inzichten op een onderzoeksvraag, het zorgt ook voor verbinding tussen deelnemers. Omdat tijdens zo een gesprek alleen gebouwd mag worden op persoonlijke vooronderstellingen en ervaringen leren deelnemers elkaar kennen en ontstaan er veel momenten van herkenning. Verder ontwikkel je luistervaardigheden door deel te nemen aan een Socratisch Gesprek. Van deelnemers wordt namelijk verwacht dat je voordat je spreekt de vorige spreker samenvat, waardoor je wordt getraind om goed te luisteren en de kern uit beweringen te halen. Een Socratisch Gesprek leent zich ook uitstekend als onderdeel van een heidag of teammiddag.

Wat is een Socratisch Gesprek?

Een Socratisch Gesprek is het beste te omschrijven als gezamenlijke zelfreflectie rondom een onderzoeksvraag. Het is een gefaciliteerd dialoog tussen een groep deelnemers waarbinnen de filosofie van Socrates wordt gewaarborgd door vaste gespreksregels aan te houden. Volgens Socrates ligt kennis namelijk opgeslagen in onze eigen ervaringen en vooronderstellingen (gedachtes over hoe de wereld in elkaar zit, formatief bij meningen, gedragingen, etc.). Daarom wordt er in een Socratisch Gesprek ook alleen gebruik gemaakt van de ervaringen en vooronderstellingen van de deelnemers om een vraag te beantwoorden. Je kan een Socratisch Gesprek zien als een gestructureerde rationele oefening waarbij de facilitator de methode bewaakt en ervoor zorgt dat de deelnemers gezamenlijk tot wijsheid komen. Deze methode leidt tot meer verbinding tussen deelnemers én tot een collectief antwoord op de onderzoeksvraag. 

Hoe werkt een socratisch gesprek precies?

Een socratisch gesprek begint altijd met een kort stukje theorie over Socrates en de filosofie van een socratisch gesprek. Vervolgens worden de gespreksregels en de rol van de facilitator uitgelegd. De facilitator doet inhoudelijk namelijk nooit mee en is er puur voor om de gespreksregels vast te houden en te helpen de filosofische kern te destilleren. De belangrijkste gespreksregels zijn als volgt:

  • Voor je wat zegt herhaal je wat degene voor je heeft gezegd.
  • Je mag alleen praten over eigen ervaringen en gedachtes. Je mag dus niet verwijzen naar boeken, onderzoeken, woorden van collega’s, vrienden etc. Het gaat om gezamenlijke zelfreflectie.
  • De gespreksleider bepaald wie wat mag zeggen. Daardoor kan het voorkomen dat je een opmerking voelt branden in je keel maar niet de beurt krijgt. Laat deze gedachte dan weer gaan en richt je op wat er gezegd wordt. Reageren doe je op wat er als laatste is gezegd, niet op iets dat een aantal deelnemers geleden is gezegd. 
  • Houd je antwoorden en gedachtes zo beknopt mogelijk, zodat ze voor iedereen te begrijpen zijn en we snel tot de kern komen.
  • De deelnemers bepalen uiteindelijk de richting en uitvoering van het gesprek.

Na deze uitleg wordt de onderzoeksvraag vastgesteld. Daarbij zijn drie opties mogelijk: de deelnemers is gevraagd om een vraag voor te bereiden, de aanvrager van het Socratische Gesprek heeft een specifieke vraag in gedachte, of de vraag wordt ad hoc bedacht door de deelnemers. Bij alle drie de mogelijkheden begint het gesprek met het formuleren of bevestigen van de vraag. Het is namelijk van cruciaal belang dat de vraag voor iedereen relevant is.

Dan is het een kwestie van beginnen bij de eerste persoon die zijn of haar reflectie op de onderzoeksvraag wil loslaten. Tussentijds worden door deelnemers en de facilitator samenvattingen gemaakt zodat iedereen continu weet wat er is gezegd en welke wijsheden al naar boven zijn gekomen. De afsluiting is een volledige kernachtige samenvatting van alle antwoorden en inzichten die tijdens het gesprek zijn gevonden.

Praktische informatie

  • Duur: Een Socratisch Gesprek duurt minimaal twee uur en kan tot meerder dagdelen duren. Ook kan ervoor gekozen worden om een traject in gang te zetten waarbij verspreid een aantal gesprekken worden gevoerd.
  • Output: Naast de inzichten die deelnemers individueel meenemen uit een gesprek, schrijf ik een verslag waarbij de meest belangrijke punten naar voren komen. Ook kan er een extra consult plaatsvinden over de manier waarop de output kan worden geïmplementeerd.
  • Deelnemers: Voor een socratisch gesprek zijn minimaal drie en maximaal vijftien deelnemers nodig. Bij een groter aantal deelnemers kunnen meerdere gesprekken met verschillende groepen over hetzelfde onderwerp gevoerd en samengebracht worden.
  • Voorbereiding: Voordat een socratisch gesprek kan plaatsvinden is een intake nodig. Dat is een gesprek van maximaal een uur waarin we de hulpvraag, mogelijke onderzoeksvragen en het proces bespreken. Voor aanvang van het gesprek stuur ik de deelnemers een instructiemail met leesmateriaal.
  • Locatie: Het gesprek vindt plaats op locatie of kantoor. In overleg kan, tegen meerprijs, voor locatie gezorgd worden. Eventueel met catering.
  • Investering: Prijs per dagdeel €400,- met een minimum van een dagdeel. Eventuele extra's zoals verzorgen van locatie, aanvullende 1-op-1 sessies of consulten zijn op aanvraag.

Vraag een gratis intake aan!